معماری گوتیک

معماری گوتیک

معماری گوتیک در دوره ای متولد و قدم به عرصه جهان هنر گذاشت که آن دوره را قرون وسطی (البته اواخر دوره قرون وسطی) و برخی نیز این دوره را عصر ایمان هم نامیده اند. پس از جنگ ها و درگیری های پی در پی در اروپای آن روز، سپس ثباتی که در آن معماری رومانسک پدیدار شد، زمینه برای رشد و اعتلای معماری مذهبی گوتیک فراهم گردید. این معماری در اواخر سده دوازده میلادی در (ایل دو – فرانس) فرانسه پدید آمد و تا اواسط قرن شانزدهم میلادی در اروپا معمول بود. این سبک معماری یادگار دوره ای است که زندگی اجتماعی مردم دچار تغییر و تحول شده بود. جمعیت روستایی به شهرها روی آورده، شهرها از مرکزیت معنوی، هنری، سیاسی، بازرگانی و اجتماعی برخوردار شده بودند.کلیساهای گوتیک واحد های بودند که در در مرکز شهر و بر زندگی مادی و معنوی مردم تسلط داشتند و مرکز اجتماع مردم در مراسم و جشن ها و نمایش های مذهبی بوده است. مراکز فعالیت های اقتصادی مردم و بازارهای عمده، خانه های مردم و مراجع مورد نیاز آن ها در سایه کلیساهای بزرگ و رفیع جایگزین شده بود. این واحدهای اجتماعی، یعنی (کاتدرال) نظم و نسق و  وحدتی میان مردم هر شهر ایجاد کرده بودند که تا آن زمان به کلی بی سابقه بوده است. مشخصات و ویژگی های دوره ای که معماری گوتیک در آن پدیدار شده به طور خلاصه به این شرح است:

-         حکام از نظر سیاسی قدرت بیشتری یافته، زندگی روستایی و دیر نشینی جای خود را به زندگی شهرنشینی و با اقتصاد مبتنی بر تجارت داده بود. جنگ های صلیبی، تجارت با مشرق زمین راتوسعه بخشیده و در نتیجه امنیت و اقتصاد متعادل، زندگی اجتماعی را از بی ثباتی و آشفتگی نجات داده بود.

-         هیجانات مذهبی بر تمام کارهای مردم از شاه تا گدا حکم فرما بود، و همگی با اشتیاق و شور و علاقه وافر به آراستن بر جاه و جلال خانه خدا کمک می کردند، و به داستان های روح و معجزات و کلام پیامبر گوش می دادند.وجود چنین اشتیاقی بود که شکوه کلیسا ها را به حد اعلای خود رساند، و منجر به یک تعصب خاص و حتی نوعی فساد درونی در مذهب ساده مسیح گردید.

-         مشخصه مهم دیگر این دوره توجه خواص ابتداء به علوم الهی به مرکزیت کلیساها و کم کم به علوم به طور کلی بود و می توان منشاء این توجه را جنگ های صلیبی دانست.

-         جامعه ای که معماری گوتیک در آن رشد یافت، فئودالیسم انسجام یافته بود، و جامعه ای بود که توجه خاصی به زنان نموده، شوالیه عشق بر مریم مقدس و مریم مقدس، بانوی معنوی شوالیه های مسیحی شد. در صورتی که درجامعه رومانسک، فئودالیسم از نوع ازهم گسیخته وبرتری و غلبه از آن مردان بود.

-         در جامعه گوتیک « قدیس فرانسیس آسیزی» و فرقه «فرانسیسیان» مخالف گوشه نشینی بودند و بیشتر معتقد بودند که به سوی اماکن باز و همچنین گشتن و تبلیغ آیین مسیح در میان مردم روی بیاورند. از کارهای عمده فرانسیس تضعیف قدرت و نفوذ دیرهای کهن دوره رومانسک در روستاها بوده است.

-         هر چند که عشق درباره ی گسترش شوالیه گری، کیش پرستش مریم مقدس و تعالیم و سرمشق عملی قدیس فرانسیس، نتوانست از سختی های دوره قرون وسطی بکاهد، اما بار آن را اندکی کاهش داده و مقدمات تحولات بعدی را فراهم آورد.

-         در این زمان پاپ و پادشاه فرانسه در کشتار جنگ های صلیبی همدست شده بودند، سازمان تفتیش عقاید نیز در این زمان پدید آمد و فرقه «دومینی کائنی» (سگ های خداوند) مشغول ریشه کنی و از بین بدن مرتدان و کافران شدند، علاقه دومینی کائنی به معلمی آن ها را جزو متألهان و فیلسوفان کرد، تا جایی که یکی از بزرگترین فیلسوفان و قدیس های مسیحی را به نام «قدیس توماس آکویناس» به جهان معرفی کردند، که با شکل گیری دانشگاه پاریس، نهاد دانشگاه در دوره گوتیک آغازین شکل گرفت، و شهر را به عنوان محیط طبیعی خود برگزید، البته مهمترین درس دانشگاه ها، الهیات بود، ولی ریاضیات، نجوم، موسیقی، دستور زبان، منطق و قانون، پزشکی نیز تدریس گردید. فلسفه یونان به ویژه از طریق ترجمه های عربی احیاء و اشائه گردید و تاثیر بسیار عمیقی بر الهیات گذاشت.

وجه تسمیه: واژه گوتیک منسوب به گوت ها، اصطلاحی است که معماران عصر رنسانس به تحقیر به معماری قرون وسطایی اروپا به مرکزیت فرانسه اطلاق کردند. چون که هنرمندان دوره رنسانس تکامل هنری را در آثار یونان و روم قدیم می دانستند. مردمان سده های سیزده و  چهاردهم میلادی از کلیساهای گوتیک با نام هایی همچون «اوپوس مدرنوم» (اثر نوین) یا «اوپوس فرانسیگنوم» (اثر فرانکی) یاد کرده اند (گاردنر،1370:315-314).

واژه گوتیک، صرفاٌ برای معماری اطلاق نشده، ولیکن چون معماری گوتیک نسبت به سایر هنرها همانند تندیسگری و نقاشی از اهمیت بیشتری برخوردار بود، به همین خاطر گوتیک نه بربری است و نه گوتی، معماری گوتیک آفریده نبوغ سده های میانه است و به عنوان شیوه ای هنری، شایسته مقایسه با هر شیوه و سبک دیگری است.

باید یادآور شد که در شکل گیری معماری گوتیک، دو شخصیت برجسته، بسیار موثر بودند، یکی از آن ها «برنارکلرویی» و دیگری «سوژر» رئیس دیر سن دنی بود. برنار کلرویی معتقد بود که : ایمان چیزی عرفانی و اشراقی است نه منطقی. معماری «سیترسیان» تحت تاثیر تفکرات برنارکلرویی شکل می گرفت. برنامه معماری توام با تزیینات افراطی و تجملی را نفی کرده است. اما سوژر کلیسایی که بازسازی نمود (دیرسن دنی) از نظر شکوهمندی، سبک رومانسک را پشت سرنهاد. سوژر معتقد بود که باید کلیسایی ساخت که مملو از نور باشد، و همین امر در ایجاد پنجره های بزرگ کلیساهای گوتیک تاثیر بسزایی داشت(219:Copplestone,1968).

منبع:کتاب آشنای با معماری جهان

مولف:دکترمحمد ابراهیم زارعی عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (0) in /home/behsanco/public_html/wp-includes/functions.php on line 3783